Als dat zo is, gebruik dan de koffieprut als mest in de tuin!

Het is goed spul voor in de tuin en als extra voordeel houden katten er niet zo van, dus heb je kans dat de kat van de buren ook vanaf dat moment niet meer in je tuin schijt.

Ik gebruik koffieprut zelf door het eerst bij de Bokashi (Zie voor meer info over Bokashi deze site http://www.perma-cultuur.nl/bokashi.html )   te gooien. Die stap hoeft niet, het kan ook rechtstreeks de tuin in, inclusief het filter.

Waarom doe ik het dan toch eerst door de Bokashi?

Dat is omdat ik de Bokashi na vier tot zes weken rijpen begraaf en het voor mij makkelijker te verwerken is door het in het al bestaande proces mee te nemen. Je kan het overigens ook eerst nog in de compostbak gooien. De anti kat werking is met werken via Bokashi of compost wel verdwenen.

De Nederlandse politiek wil dat de boeren zonder kunstmest gaan werken. Een nobel streven, want kunstmest is vanwege meerdere redenen niet zo goed.

1. Het komt van ver en wordt met vervuilende schepen hierheen gebracht

2. De kunstmest heeft boeren 'lui' gemaakt, want ze hoefden geen oog meer voor de kwaliteit van de bodem te hebben. Immers, door de kunstmest groeide alles toch wel.

3. Het is vervuilend omdat veel er van in sloten en het grondwater terecht komt.

En dat moet nu net NIET gebeuren.

De boeren zullen namelijk eerst moeten leren werken met MINDER kunstmest. Daarvoor is het bijvoorbeeld nodig dat organische stoffen heel bewust en in de juiste hoeveelheden en samernstelling terug op het land gebracht worden. Verder kan door gebruik te maken van Bokashi en/of Permacultuur de bodem verbeterd worden. Echter, dat zijn processen die jaren nodig gaan hebben EN een heel ander concept voor boeren brengen. Dat kan zo maar niet.

We hebben heel veel monden te voeden en veranderingen moeten er wel komen, maar wel met de garantie dat al die monden gevoed kunnen blijven worden.

Veranderingen moeten dus langzaam en heel bewust met beleid komen.

Geef boeren dus de tijd om zich aan te passen en ga niet als een wilde ineens kunstmest verbieden, want dat zou dramatische gevolgen hebben.

Eén van de problemen waar we tegenwoordig mee kampen, is verdroging. Het regent niet genoeg, of niet goed.

De afgelopen drie maanden heeft het hier in feite slechts twee periodes kort, maar hevig geregend.

De hoeveelheid water is dan in die korte tijd enorm. De tuinen staan vol water en daarna is het weer weken droog.

Ondertussen sproeien we in Nederland en België massaal en daarvoor gebruiken we drinkwater dat voor een fors deel wordt opgepompt vanuit de bodem. We putten die bodem watervoorraad uit, want het regent niet genoeg mee en ALS het regent, dan voeren we het regenwater af naar de zee.

Natuurlijk kunnen we wijzen naar de boeren die hun sloten heel efficiënt aanleggen zodat de machines na een beetje regen nooit vastlopen in te modderige velden.

Daar ligt inderdaad een probleem, maar AL DIE MENSEN met een versteende tuin zijn samen ook een gigantisch probleem. In de steden en dorpen wordt regenwater ook uiterst efficiënt afgevoerd.

Als we DAAR nu eens slimmer zouden worden, dan zouden al die druppels samen een enorme emmer kunnen worden.

De eerste vraag is, heeft u al een regenton in uw tuin?

Ik heb er momenteel zelf vier staan.

Ik van het water op vanaf de regengoot. Is de regenton vol, dan gaat het water wel voor een deel de riool in. Ik laat de tonnen echter dan zo veel mogelijk overlopen zodat het water toch in de tuin komt.

De volgende vraag is wat u actief doet om de bodem van uw tuin in een dergelijke staat te houden dat de regen ook opgenomen wordt en niet bovenop blijft liggen en vervolgens toch het putje in vloeit. Het is goed om veel compost in de tuin aan te brengen.

Heeft u ondertussen een moderne stenen tuin, of heeft u nog zoiets ouderwets als 'gras'? Waarbij gras uiteraard de betere oplossing is.

Voor u overweegt uw gras om te ruilen voor kunstgras... Met kunstgras in de tuin wordt het op dat punt in de zon 10 graden warmer. Dat kunstgras is bij buitentemperatuur van 20 graden dus al behoorlijk onleefbaar. De oplossing... een nevel van water... Ik hoop dat u inziet dat dit dus écht heel erg fout is.

Een heg en een boom zijn heel mooie onderdelen in de tuin. Natuurlijk hoeft die boom geen dertig meter hoog te zijn, maar een leuke boom biedt schaduw en voorkomt hittestress in uw tuin.

Als u geen tuin heeft, maar slechts een balkon, dan zult u zien dat veel planten op uw balkon de zaak ook flink verkoelen. Het feit dat u meer water verbruikt wordt dan gecompenseerd door een klein stukje natuur dat u terug geeft. Verder is uw balkon dan veel leefbaarder geworden. De planten geven u dan ook een beetje beweging. Immers, dat is ook gezond.

Ik heb zelf de ruimte voor ook een kikkerpoel in de tuin. Daar sla ik ook heel veel regenwater in op. Het verkoelt de tuin en het biedt planten en dieren een mooie plek.

Al die kleine beetjes helpen! Ik kan dan ook aanraden "iets" te doen.

Het kwam er nooit van.

Voor de grote kippen kocht ik steeds maar weer een hok en eigenlijk was het nooit echt naar tevredenheid.

Dus waarom dan zelf niet aan de slag?

Ik heb hemelvaartdag 2020 de stoute schoenen aangetrokken en ben aan het werk gegaan. Die middag was het hok gereed.

Het is gebouwd op net iets meer dan de helft van een stevig euro pallet. Normaal hou ik die pallets heel, maar één pallet is geen pallet en ze zijn geld waard, maar voor één pallet ga ik die moeite niet doen.

Verder heb ik het hout gebruikt van de nodige weggooipallets. Ik had ook nog stukjes teer dakbedekking liggen. Ooit bewaard toen het prieel bij de zwemvijver gebouwd werd. Zonde om weg te gooien...

Ik had ook nog alu hoekjes liggen door de dakrand en een scharnier lag ook nog ergens in een kast op hergebruik te wachten. Kortom... niets gekocht.

Overigens een interessant gegeven: Roestvrijstaal vergaat enorm snel in de compostbak. Dat heeft te maken met hoe het werkt. Zuurstof zorgt er voor dat roestvrijstaal niet roest. Een schepje dat in de compostbak verdwijnt, krijgt te maken met vocht en een gebrek aan zuurstof. Letterlijk vallen dan in enkele maanden tijd de gaten in je roestvrijstalen schepje.

Maar goed, dit ging niet over mijn schepje...

Het terugvinden van dit schepje was echter wel de aanleiding van de aanpassing aan mijn kruiwagen. Had ik al vertelt dat ik er zeer mee verguld ben?

Kijk hier:

Een briljant idee kan soms zo simpel zijn...
Het rekje lag bij mijn dochter bij het oud ijzer.

Het heeft zes jaar lang gestaan, maar helaas was het in de lente van 2020 wel echt over en uit met de bak. Ineens braken de takken af en zodra de eerste het begaf, ging de rest er ook aan.

Tijd dus voor iets nieuws.

Ik had ondertussen het hout van zo'n veertig weggooipallets gekregen en al klaar liggen.

Ik heb er het volgende mee gedaan:

Allereerst heb ik ongeveer 2 meter lange plankendelen gemaakt. Aan de achterkant twee planken in de lengte waarop ik de plankdelen van ongeveer 50 tot 54 cm lange plankjes geschroefd heb. Bij dit plankdeel netjes vanaf de achterkant zodat de planken geen schroeven lieten zien. Ik moet bekennen, bij de delen zeven en acht deed ik dat niet meer. Het kost namelijk veel meer tijd en de plankjes zitten er minder stevig op. Hoe erg is het als je schroeven ziet?

Hier de gemaakte, maar nog lege plankenbak. Ik heb aan de binnenzijde plastick doek aangebracht. De planken gaan zo veel langer mee. Het oude hout van de eerste bak is daarna onderin gegaan. Daar bovenop compost en de aarde die uit de oude bak kwam. Om de zaak bij elkaar te houden iedere twee meter een steunbalk die in ook helemaal in plastic ingepakt heb. As die steunbalken het begeven valt de muur uiteen. Ik heb alles OP de grond gezet, er is geen hout in de grond aangebracht. Ook de hoekbalken komen tot op de grond en niet er in. Ik heb nog geen foto gemaakt van de bak die nu helemaal afgevuld met aarde is.

Ik gebruik deze bakken, die ongeveer 1 x1 x1 meter zijn, om tuinafval grof in te gooien. Ik knip niets fijn, het gaat er met emmers en soms handen vol tegelijk in. Ik dek het ook niet af met aarde.

In droge periodes gooi ik er af en toe wel een paar gieters water overheen.

Zie hier het ontwerp waar ik het meest tevreden over ben. De diagonale planken zijn op alle vlakken heel belangrijk. Zo blijft de bak ook echt stevig.

Wel is het zo dat ik eens in de twee jaar de onderste planken moet vervangen. Die zijn dan te rot geworden om nog steun te bieden. Eens in de vier jaar vervang ik ook de hoekbalken. Na twee jaar moet ik die al soms wel aanvullen met steunbalken. Dat hoeft niet mooi. Er komt toch maar compost in.

Onderin de compostbak heb ik het oude hout gelegd. Dat kan prima vergaan en krijgt desnoods een tweede of derde compostronde de tijd. In de tuin werk ik ook op basis van Hügelcultuur. Op dat moment had ik echter geen Hügels in aanbouw.

Mijn jongste dochter heeft een catering bedrijf en ze geven de klanten aan dat ze dat wat er over is en ze echt niet op eten terug kunnen geven. Het wordt dan kippevoer, compost of Bokashi.

Dat staat dan bij mij minstens vier weken en vaak eerder vijf tot zes weken in de bijkeuken te sudderen. Dat kwam goed uit na de kerst, want mijn dochter en schoonzoon gingen in januari vijf weken naar Vietnam. Ik kon na die vijf weken alle bakken een keertje goed wassen. Op de foto hierboven een deel van het slagveld.

Vervolgens kwamen ze terug en gingen ze er weer vol in. In korte tijd stonden er weer vier bakken en één 10 liter emmer.

Dat was voor mij het teken om dan toch maar voor een Bokashi rolcontainer te gaan.

Het voordeel van deze container in plaats van een reguliere vuilcontainer is het feit dat je deze Bokashi container echt luchtdicht kan sluiten. De deksel zit ook echt klemvast.

Daarnaast is het kraantje onderin ook heel handig. Bij een gewone rolcontainer zou een kraantje heel kwetsbaar zijn.

Ik heb vervolgens de vier bakken en de ene 10 liter emmer leeggegooid in de rolcontainer. Ik verwacht dat er in totaal zo'n zes volle bakken in zouden gaan. Zoveel heb ik niet. Ik laat de container nu vier weken dicht en ga alleen dagelijk aftappen. Vandaag haalde ik twee liter vocht uit de container.

Europa moet nu zelf haar recycling maar oppakken, maar daar hebben we geen milieuruimte meer voor.

Dat is dus een probleem.

Ik heb zelf al een kleine oplossing gevonden voor oud papier.

Het kan in kleine hoeveelheden gecomposteerd worden, en in iets grote hoeveelheden kan je er brandbare blokken van persen.

Wat ik doe, is het volgende:

Ik haal het papier door de versnipperaar heen. Die snippers gaan in een grote cementbak.

Daar doe ik dan vervolgens flink wat houtzaagsel bij.

Dat gaat allemaal onder (regen)water gebracht worden en met een grote boor en een mixer er in verpulver ik het geheel tot er alleen maar een natte massa pulp over is.

Ik heb een pers waarin ik die pulp stop en dan pers ik er de bovenstaande blokken van.

Die blokken moeten dan een paar maanden drogen en wat overblijft zijn prima blokken om te stoken.

Zoiets is makkelijker in het buitengebied, maar met een moderne houtkachel kan je dit heel schoon gebruiken.

Het voordeel is dat je bijna gratis schoon brandbaar materiaal hebt.

Je hebt er wel wat werk aan en je moet geduld en ruimte hebben om het te laten drogen.

Zo'n blok brand een uurtje. Hoeveel energie er dan precies in zit, durf ik niet te zeggen. Het werkt allemaal wel.

PS: De as is perfect voor in de tuin!

Ik noem het artikel "ratten" en geen ratten overlast. Ik moet namelijk toegeven dat ik geen overlast van de beesten heb, maar ik constateer wel dat we af en toe wat ratten in de tuin hebben.

Waarschijnlijk komen ze vanuit de sloot die om de tuin heenloopt.

Midden in de zomer zag ik op een gegeven moment twee ratten midden op de dag bij de kippen zitten. Die twee waren lekker op hun gemak het kippenvoer aan het opeten. Het kippenvoer dat in de avond naar binnen gebracht wordt, maar wat heb je daar aan als ze overdag al komen opeten.

Het was voor mij the limit.

Ik heb toen voor 280 euro aan anti ratten maatregelen gekocht.

Lokstoffen en een prachtige en toch humane val die de beesten in één klap definitief uitschakeld.

De val is nu ruim drie maanden in gebruik en vorige week was eindelijk rat nummer twee uitgeschakeld. Twee weken geleden ging rat nummer één er pas aan.

Ratten zijn gewoonte dieren en ze hebben even nodig voor ze zoiets nieuws in hun leefomgeving accepteren.

Die acceptatie is er en nu maar hopen dat ze niet door hebben waarom hun soortgenoten steeds dood rondom dat ding liggen.

Gisteren zag ik een gat in de grond en ik stak er een hooivork in. Tot mijn verrassing had ik een rat gespietst. Die overleed ter plekke.

Ik heb ook recent een tweetal overmaatste muizenvallen gekocht, volgens de winkel geschikt voor inzet tegen ratten. 5 euro voor twee van die dingen. Direct ingezet en de eerste nacht alle twee raak... De ene rat lag dood in de val. De andere val is weg... De rat was blijkbaar nog in staat te lopen en ik heb de val niet meer teruggevonden...

285 euro voor het vangen van vier ratten... Dat is nogal een investering. Ik hoop dat ik snel kan constateren dat de kostprijs nog fors gaat dalen... of dat ik geen ratten meer zie.

Afgelopen nacht bleven niet alleen de vallen onaangeraakt. Ik zag vanochtend ook geen activiteitsporen rond de vallen. Die ene die wegkwam heeft vast de hele familie gewaarschuwd.

Zo'n kleine twee jaar geleden gaf ik bij de grootste grondbezitter in onze gemeente aan dat ik in de markt was voor een hectare landbouwgrond. Er was vlakbij mijn huis een hectare te koop, maar er waren al onderhandelingen gestart met een echtpaar dat in één van de nieuwe wijken aan de andere kant van de snelweg ging wonen.

Helaas voor mij bleken die onderhandelingen goed te verlopen en het ideaal gelegen stukje grond werd verkocht voor... het aanleggen van een voedselbos!

Twee zielen, één gedachte. Het echtpaar bleek precies hetzelfde idee met het perceel te hebben.

Afgelopen weekend ben ik even gaan kijken naar hoe ze het hebben opgepakt.

Er staat nu werkelijk midden in het perceel een tuinhuisje en er is een vierkant gat gegeaven waarin zeil is gelegd en zo ontstond een (lelijke) kikkerpoel?

Er zijn op het perceel al tientallen piepkleine boompjes geplant. Werkelijk piepklein is alles nog, maar dat is geen onverstandige zet, want een hectare volzetten met grotere struiken en bomen is onbetaalbaar.

Toch zijn er twee dingen die ik écht anders gedaan zou hebben. Naar mijn idee geen onbelangrijke zaken.

Het eerste punt is grondwerk. Op het graven van het tien vierkante meter zijnde kikkerpoeltje na is er naar mijn idee geen grondwerk gedaan. Ze hebben letterlijk alles op de oude langbouwgrond aangelegd.

Mijn advies zou juist zijn geweest om wat relief aan te brengen, al was het maar om regenwater op te vangen in een veel grotere natuurlijke (of een natuurlijk aandoende) poel. Tevens had het relief kunnen zorgen voor microklimaatjes op het terrein. Het had geen meters hoog gehoeven, maar op sommige punten een meter omlaag en op andere plekken een meter omhoog geeft al een hoogteverschil van twee meter. Ze hebben geen stromend water en geen elektriciteit op het veld en dat houdt in dat in de zomer het veld geen water kan krijgen, tenzij ze water aanvoeren.

Een goede voorbereiding in de bodemstructuur had hier een fors verbeterde waterhuishouding kunnen garanderen. Het is niet zo dat het niet mag. De gemeente heeft verderop een veel hoger hoogteverschil aangebracht en er een kabelbaantje op te maken.

Daarbij zou ik het tuinhuisje niet zo in het midden van het perceel hebben gezet. Nu is er al minstens 100 vierkante meter pad ontstaan omdat ze met de auto tot bij het huisje willen komen. Ook is nu alles vlak bij het huisje. Er valt straks vanuit het huisje niet zo veel te ontdekken omdat het nergens verder dan enkele tientallen meters vanaf het huisje is.

Ik zou echt hooguit op een derde van het veld het huisje hebben gezet.

Ik ben wel heel benieuwd hoe e.e.a. volgend jaar gaat opgroeien. Het is nu de eerste winter. Alles is net geplant, dus volgend jaar wordt het spannend.

Mijn advies is altijd wel bomen te planten, maar ook flink wat struiken zoals bramen en bessen te planten. Die geven al vanaf het eerste jaar een oogst. Ze worden dan later wel door de groeiende bomen verdreven.

Het voedselbos heeft ook een eigen site gekregen: https://www.fruitforest.nl/

Een goede en vooral snelle compostering krijg je door de inhoud luchtig te houden. Probeer de compostbak dus te keren, dan gaat het allemaal heel veel sneller.

Ik doe dat normaal ook, maar dit jaar kwam het er bij één bak niet van. Ik had de bak in november 2018 opgezet. Het was een plastic bak van ongeveer 1 bij 1 bij 1 meter.

Ik had de bak opgezet en het enige dat ik in 2019 deed, was er bovenop bij gooien.

November 2019 kwam ik er pas weer toe om die bak te keren en de goede compost de tuin in te rijden.

De conclusie was dat de compostering in één jaar tijd vrijwel compleet was. Dus ondanks het niet keren, was alles toch mooie compost geworden.

Echter... Helemaal onderin kwam ik, ondanks een zomer met dagen van 40 graden, nog een klomp ijs tegen van bijna tien centimeter in omvang. Midden in die klomp vond ik het schepje dat ik sinds november 2018 kwijt was. Een toen nog gaaf schepje dat er na een jaar compostbak toch écht anders uitzag.

Na de schuurmachine er over gehaald te hebben bleef er dit van over:

U ziet, letterlijk is het zo dat de gaten er na één jaar al ingevallen zijn. Het plastic is intact, het staal lijkt wel weggevreten te zijn.

Dat wij dus zo weinig gereedschappen uit de middeleeuwen terugvinden kan er dus aan liggen dat ze geen plastic hadden. Over een paar honderd jaar vinden ze van onze gereedschappen ook alleen de plastic delen terug en ze vragen zich dan af hoe het totale gereedschap er uit gezien zal hebben. Waarom maakte ze in de 21e eeuw niet alles van dat duurzame plastic?

Opvallend dus de isolerende werking van goede compost EN de ijzervretende eigenschappen van deze compost.

Op YouTube staan er heel wat filmpjes waarin men laat zien hoe je een hugel cultuur (Hügel Kultur) stapel maakt.

Het komt is het kort neer op een stapel die je begint met hout, gevolgd door zaagsel, compost en afdekken met tuinaarde of mulch, net wat je wilt.

Nu is er geen standaard manier met vaste regels waarmee je moet werken. Iedereen kan gewoon lekker een eigen ding doen en dat is dus net iets voor mij.

Wat ik heb gedaan, is dat ik mijn standaard verhoogde bakken nu combineer met de Hugel cultuur. Ik wil dat eens uitproberen. Het idee van de Hugel is dat het hout de komende jaren het voedsel gaat geven in de bak. Daarom is het opgezet.

Van pallethout maak ik standaard bakken van ongeveer 2 bij 1 en dan 40 cm hoog. Het is ongeveer, want ik werk op het oog en niet met een meetlint. Voorheen deed ik in zo'n bak dan vooral compost, maar nu ben ik met blokken hout begonnen.

Ik heb de bak met pallethout gemaakt en met plastic bescherm ik dit onbewerkte pallet hout. Onder de blokken hout heb ik worteldoek aangebracht. Zo hoop ik het onkruid van onderuit uit de bak te houden.

De tuin er omheen is bijzonder nat omdat er vrij dicht onder de oppervlakte een vrijwel ondoordringbare leemlaag ligt.

Over de blokken heen heb ik zaagsel en vooral compost gedaan. Ik heb het geheel daarna aangevuld met de oude aarde die uit de eerdere bak kwam. Dit is namelijk de tweede generatiebak. Het hout van de eerste generatie bak ligt overigens onder de boomstammen.

Bij deze bak heb ik aangevuld tot de rand.

Mijn tweede bak heb ik juist bewust veel hoger gemaakt zodat het effectieve oppervlak waarop planten kunnen staan bijna dubbel zo groot is geworden. De bakken staan met de lengte noord-zuid.

Deze bak heb ik opgebouwd met een hoge aanvulling.

Ik heb beide bakken met de oude aarde uit de eerdere bak afgevuld.

In de eerste bak heb ik vervolgens de jonge aardbeienplantjes gezet.

Ik heb hier in mijn woonplaats vorig jaar geschreven over een oplossing voor het jaarlijks terugkerende blauw alg probleem. Het werd bij de lokale overheid met scepsis ontvangen. Hoe kon ik als nitwit op waterhuishouding gebied nu een eventuele oplossing hebben voor een probleem dat de gemeente jaarlijks tonnen kost en niets oplevert, want jaar op jaar blijft de blauw alg terug komen.

Het stuk werd ook opgepakt door een regionale krant en kreeg zo in de provincie Brabant nog meer aandacht. Gelukkig zijn er ook ambtenaren die bedenken dat je na jaren van mislukkingen misschien iets anders moet gaan proberen.

In de Binnenschelde gaan ze daarom nu met een vergelijkbare methode aan het werk. De methode, maar nét anders. Ze gaan er werken met Chinese klei.

Het is tien keer duurder dan de door mij geopperde geactiveerde klei oplossing, maar... Het kent een betere marketing omdat de Australische onderneming die het commercieel aanbiedt er een mooi etiket voor ontwikkeld heeft. (Ik bood het niet commercieel aan, is gaf slechts de suggestie met een prijsindicatie)

De slimme Australische ondernemer heeft er een mooi logo aan gekoppeld, heeft een merknaam gecreëerd en nu tegen tien keer de kosten die mijn methode zou kosten gaat hij in wezen hetzelfde proberen. We halen de methode en de klei letterlijk vanaf de andere kant van de aarde. Een schoon milieu mag blijkbaar wat vervuiling kosten.

De overheid kunnen we er altijd op uitsturen om het letterlijk tien keer duurder op te laten lossen.

Deze gekozen oplossing bekt beter omdat de hokus spokes van geactiveerde micro organismes achterwege is gelaten. Dat dit waarschijnlijk nog wel in de klei aanwezig is, is duidelijk, maar je noemt het niet meer.

Dan kan er geen ambtenaar ongerust over worden omdat hij of zij het niet kan begrijpen of uitleggen in de organisatie.

"We deponeren een laag Chinese klei in het meer", doet het beter dan "we gaan lokale klei activeren met micro organismes waarna we deze bewerkte klei terug in het meer brengen."

Een ambtenaar denkt dan, bewerkte klei... is dat wel veilig?

De ondernemer die nu met de oplossing komt, gebruikt Chinese klei. Immers is China bekend om zijn schone milieu.

Hij praat niet over de micro organismen en mineralen in de klei die het eigenlijke werk doen. De Chinese klei zit daarbij ook vol met fosfor/fosfaten en wordt ongetest in het meer gegooid. Het is immers officieel ombewerkte klei en dan mag het.

Ik woon heel mooi, tenminste, dat is mijn mening over mijn huis. Maar zou ik nu opnieuw kunnen beginnen, dan zou ik het met de kennis die ik nu heb toch heel anders doen.

Ik zou namelijk heel graag mijn woning vanuit de bodem willen bouwen, met een perfecte ligging op de zon zodat in de winter de zon het huis kan verwarmen, terwijl in de zomer de hitte door het natuurlijke dak wordt opgevangen.

Kortom, een huis totaal anders dan dat ik het nu heb.

Ben ik er ongelukkig van? Neen, deze droom is alleen maar ontstaan omdat ik er naar toe groeide. Zeven jaar geleden zou ik er niet aan gedacht hebben.

Zoiets groeit en bij sommige dingen is het zo dat het simpelweg gewoon bij een droom blijft.

Maar zou ik opnieuw beginnen, dan zou ik mijn huis ook zonder gasaansluiting maken. Ik zou namelijk ook liefst alle energie zelf opwekken. Denk daarbij ook aan bijvoorbeeld warmte die door compostering vrijkomt. Een grote compoststapel is in de kern warmer dan 60 graden. We doen daar in Nederland niets mee, maar eigenlijk is het zonde. We hebben organisch afval genoeg en door dan waterbuizen door de stapel te laten lopen kan je heel wat warmte opvangen. Vanuit dezelfde compoststapel kan je overigens wel weer gas opwekken om in het huishouden te gebruiken...

Je moet er alleen bij het bouwen van je huis wel rekening mee houden...

Mijn huidige woning is prachtig, maar er is nul komma nul rekening gehouden met de mogelijkheid van zelf energie opwekken of serieus op de zon bouwen. Daar was men bij het bouwen nog niet mee bezig, maar ook was ik er zelf bij het kopen nog niet mee bezig. Er is dus geen schuldvraag, er is slechts de constatering dat wijsheid met de jaren komt.

Maar om nu opnieuw te beginnen...

Deze is namelijk heel groen geworden en het zicht is beperkt tot hooguit 50 centimeter.

In de vijver, die naar schatting 100 kuub groot is, enorm veel vissen.

Helaas bleek de hoofdpomp kapot en dus is er nu ook geen UV zuivering meer. Dat is zonder meer geen goede zaak.

Ik heb er nu 10 liter zelfgemaakte MicroFerm in aangebracht.

Het water heb ik even getest en alleen de KH was te hoog. PH was met 8 stevig, maar nog niet te hoog.

Of 10 liter MicroFerm voldoende is op een dergelijk grote vijver zonder goede watercirculering is even de vraag. Over enkele weken ga ik er weer kijken en dan wil ik even aan de hand van de resultaten bezien of die pomp niet gemaakt moet worden.

Toch nu al even bericht dat ik er bezig ben. Hieronder wat foto's.

Ik ben voorzichtig in gesprek met een grondeigenaar die mij mogelijk één hectare landbouwgrond wil verkopen tegen een vraagprijs van 60.000 euro zodat ik er een voedselbos kan creëren.

Nu is de vraag natuurlijk wat een voedselbos is.

In mijn beleving moet het uiteindelijk ook echt een bos gaan worden, maar dan met vooral bomen die noten en vruchten opleveren. Uiteraard kunnen er daarom ook (hoogstam) appels, peren etc staan. Het begint echter heel anders. Het perceel is immers nu nog grasland.

Ik heb geen geld voor (veel) jonge aanplant, dus de notenbomen moeten ontstaan vanuit de noten zelf.

Dan blijft het perceel te lang leeg en daarom wil ik heel bewust ook jonge aanplant appels, peren en aardbeienplanten, bramen, frambozen, vlierbessen, etc. plaatsen. Dat moet dan zodanig dat het elkaar versterkt en dat de bomen niet al na enkele jaren het merendeel van de andere aanplant wegdrukken.

Door er een mooi ontwerp van te maken, kan het een leuk perceel voor ontspanning worden. Het ligt aan de wandel- en fietsroute naar een relatief jong opengesteld natuurgebied.

Er is geen water aansluiting op het perceel, dus uiteindelijk moet het ook echt een bos worden, dat zonder menselijke toevoeging van water kan overleven.

Wat is het voordeel van een voedselbos?

Het is een volkomen gecreëerd stukje natuur. Het is echter enorm goed voor de biodiversiteit. Het geeft daarbij de kans voor mensen om weer een connectie met de natuur te krijgen. Het levert op termijn ook een enorme berg aan productie op. Vruchten, fruit, noten...

De vraag is nu of ik het zelf ga doen, of dat ik er een maatschappelijk nut van ga maken en er een stichting voor ga opzetten waarbij de grond in de stichting gaat en sponsoren samen het geld bijeen brengen om e.e.a. van de grond te krijgen.

De grondeigenaar denkt me onder druk te zetten door mij aan te geven dat hij over drie weken ook de vrije markt op gaat. Geen goede zet. Immers denk ik dat hij daar geen succes gaat hebben en het zal mijn biedprijs fors vertragen en verlagen. Laat hij het dus maar proberen. Als het hem niet lukt, dan wil ik met een forse korting misschien nog wel in beeld gaan komen. Ik heb nog enkele weken om een idee uit te werken.

Waarom al die moeite?

Ik doe al die moeite omdat al het zaaigoed in deze WC rolletjes gezet gaat worden. Immers kan het dan zonder moeite uiteindelijk overgezet worden in een grotere pot, of in de (moes)tuin.

Een prachtige oplossing waarbij een afvalproduct nu nuttig gebruikt kan worden in een volgend proces.

Overigens probeer ik ook de gebruikte aarde zelf te maken van gevallen herfstbladeren. Door daar wat zand aan toe te voegen wordt een mooie zaaigrond gevormd.

Het oranje kraantje van mijn Boskashi emmer heeft het begeven. Heel vervelend, want hierdoor is deze emmer niet meer te gebruiken.

Zo op het oog worden losse onderdelen niet verkocht. Op de verschillende webshops waar ze de emmers aanbieden (rond de 30 euro per stuk) worden alleen complete emmers verkocht, nooit losse onderdelen.

Dat is niet erg duurzaam en ik hou er niet van om zo maar spullen weg te gooien.

Ik heb dus bij de aanbieder bij wie ik deze emmer gekocht heb gevraagd of het kraantje bij hen ook los te bestellen was.

Het kraantje is namelijk wel los van de emmer te maken.

Ze waren een snelle reageerder op mijn mail, maar hadden het losse kraantje niet zelf. Ze zouden het bij de importeur aanvragen. Ze boden me direct de verzending aan.

Tot mijn verrassing hoefde ik niets te betalen. Dit kraantje was na iets meer dan een jaar kapot gegaan en volgens Eco-Logisch in Amsterdam hoort dat niet zo te zijn.

Ik vind dat zo top dat ik daarom bij deze een link naar hun website plaats. Dit zijn eerlijke ondernemers!

Ik had afgelopen jaar veel te veel zaden voor het reguliere stukje waar ik winterwortelen wilde telen. Wat te doen met de rest van de zaden? Ik besloot om de overgebleven zaden tussen de zonnebloemen en maïs te strooien.

Die zonnebloemen en maïs heb ik in oktober en november weggehaald en het viel me toen al op dat ik heel wat wortelplantjes zag. Ik heb de maïs en zonnebloemen restanten over de wortelplantjes heen gelegd. Niet in een dikke laag, maar netjes verspreidt.

Vandaag heb ik die worteltjes dan maar eens geoogst. Het regende zo hard dat ik ze maar in de lucht hoefde te houden om ze af te spoelen. Ieder nadeel heb zo ze voordeel.

Wat blijkt... deze 'spontane' plantjes, waar ik geen enkele aandacht voor had, en waar ik bij het weghalen van de zonnebloemen en maïs achteloos over heen liep, hebben meer oogst opgeleverd dan de worteltjes die op het officiële stukje zijn opgekomen.

De wortels waren duidelijk minder mooi, dat wel. Er was ook een enorm verschil in omvang, maar die restrzaden hebben nu toch nog wat maaltijden opgeleverd, daar waar ik in feite anders de zaden weg had kunnen gooien.

Een leuke bijvangst derhalve.

Zoals u mogelijk weet, heb ik een kraakheldere zwemvijver.

U ziet er hier een foto van het water...

U kijkt hier 1,45 meter diep. Het water is simpelweg kraakhelder. Op de bodem is momenteel wel wat alg te zien. (en kalk aanslag, maar die laat ik gewoon zitten. Het is immers een zwemvijver, geen zwembad).

In mijn woonplaats heb ik over 'mijn geheim' geschreven. Dat geheim is op zich geen geheim, want iedereen die met geactiveerde EM werkt weet hoe het werkt. Er zijn echter maar weinig mensen die daar in Nederland al mee werken.

Lees hier over het activeren van EM

De vraag is natuurlijk, is het toeval dat het werkt, of werkt het elders ook.

Daarbij heb ik geen vissen en mijn zwemvijver is zo schoon, dat er geen slib op de bodem ligt.

Werkt het ook met vissen en met bijvoorbeeld een blubberbodem in de vijver?

Ik heb in het seizoen 2017 een enorm troebele vijver onder handen genomen.

U ziet hier de vijver voor we begonnen.

U ziet, het water is zo groen dat er slechts enkele centimeters diep zicht zijn. Rechts is er vaag een vis te zien.

Ik besloot te beginnen met 10 kleiballen en 5 weken lang per week 10 liter geactiveerde EM toe te voegen.

Na zeven weken was de vijver heel veel helderder.

U ziet dat hier:

Het is niet zo kraakhelder als in mijn zwemvijver en daar zijn drie redenen voor:

1. Er zitten vissen in de vijver (Dat alleen hoeft geen bezwaar te zijn).

2. Er ligt een dikke laag sediment onderin deze vijver.

3. De pomp en zuivering voorziening is... Hoe zeg je dat netjes... niet optimaal.

Het zicht ging van enkele centimeters naar meer dan een meter, ondanks deze niet optimale omstandigheden. De vissen zijn nu altijd zichtbaar, ook als ze dieper dan een meter gaan. Het worden dan echter nog altijd de schimmen die ze voorheen waren.

Er is nu veel meer plezier van de vissen voor de eigenaar. Het zou nog beter zijn als er iets wordt gedaan aan de dikke laag blubber die nu steeds weer door de vissen opgewoeld wordt. Dan zou de vijver echt nog veel helderder kunnen worden. Het blijft nu immers groen water, terwijl het ook (kraak)helder water kan worden.

Het weghalen van de modderlaag en het flink verbeteren van de pomp- en zuiveringsvoorziening is helaas nog geen optie voor de eigenaar. Kraakhelder gaat dan ook waarschijnlijk niet lukken. Dat hoeft van hem ook niet, nu hij zien vissen toch al weer kan zien.

Het is schandelijk in het kwadraat. Onze experts op grondgebied hebben geen enkele achting voor de kwaliteit van hun belangrijkste bezit, namelijk hun gronden, gehad. Boeren hebben massaal hun landbouwgronden misbruikt om er maar jaarlijks een maximale opbrengst af te halen, zonder te kijken of dit op de lange termijn wel haalbaar zou blijven.

Na mij de zondvloed lijkt het beleid te zijn geweest.

Voor mij is het wel duidelijk, mensen kunnen niet vertrouwd worden individueel te kijken naar de lange termijn. Daar is blijkbaar simpelweg opgelegd beleid voor nodig.

In de jaren zeventig was het de overbemesting waardoor nu het grondwater tot tientallen meters diep vervuild is met fosfaten en ondertussen hebben ze met hun intensieve teelt en het massale gebruik van kunstmest de toplaag van de landbouwgronden zo verarmd dat de kwaliteit over het algemeen nog slechts matig te noemen is.

Daar sta je dan met je beroepseer.

Doe daarbij een enorme fraude met de mest bij de boeren die (veel) dieren houden, waarbij twee derde van de mestvoorraad nog altijd niet administratief op de juiste manier verwerkt is, en het is duidelijk dat er een probleem binnen de landbouwsector bestaat.

De agrariërs begrijpen zelfs niet waarom ze na de teelt tegenwoordig groenbemesters moeten telen en spreken er schande van. Waar is dat mis gegaan? Hoe kan het zijn dat ze zelf het belang er van niet inzien?

Hoe kon deze sector zo blind worden door de lange termijn gevolgen van overbemesting en te intensief gebruik van de gronden?

Maar belangrijker is misschien nog wel, hoe kan het tij gekeerd worden voor we hier letterlijk te maken krijgen met woenstijnvorming?

De provincie Brabent stelt nu twee miljoen euro per jaar beschikbaar voor een kenniscentrum. Leuk natuurlijk, maar de kennis is er al lang, alleen blijkbaar niet bij de boeren zelf. Of de kennis is er al, maar ze wordt willens en wetens genegeerd. Ik ben bang dat dit ook wel eens het geval kan zijn. Hier gaat een slimme communicatie deskundige een prachtige boterham aan verdienen en leuk voor die persoon, maar ook weggegooid geld als de sector de wil niet heeft om haar werk te verduurzamen.

Het moet dus twee miljoen euro worden voor presentaties en foldertjes, er van uitgaande dat de boeren bereid zullen zijn die foldertjes te lezen. Ik betwijfel dat, want de weerstand tegen de nateelt laat zien dat ze niet bereid zijn om zich in de materie te verdiepen. Ze zien zelf niet in dat het hun eigen handelen is dat het voortbestaan van hun sector het meeste bedreigd.

Hoe kan de bodem snel verbeterd worden?

Het is bij de beantwoording van belang om te weten of de grond een jaar braak kan liggen, of dat de boer door moet gaan met produceren.

In het verre verleden was het de gewoonte ieder zevende jaar het land braak te laten liggen. Op zich was dat al een aardig idee, maar het kan veel beter. Het zevende jaar industriële hennep planten zou een veel betere oplossing zijn. Die plant heeft namelijk ook een heel sterk wortelstelsel en door de plant weg te snijden en te oogsten, maar de wortels te laten zitten, breng je weer heel wat organisch materiaal terug in de bodem. Als we in Nederland een hennep verwerkende industrie zouden opzetten, dan hoeft de boer ook in dat jaar geen opbrengst te missen. Van die hennep kan veel gemaakt worden, zoals plastics, maar ook grondstof voor heel veel andere producten die vezels nodig hebben. Het zaad van de hennep plant is overigens prima geschikt voor menselijke consumptie. De plant zelf kan eventueel ook gebruikt worden voor het produceren van biogas. Er is overigens met Kenaf (Hibiscus cannabinus) een minder spraakmakende en beladen plant beschikbaar die in plaats van hennep gebruikt kan worden. Minder beladen en ook iets minder goed bruikbaar, maar je moet wat...

Wil de agrariër geen productiejaar missen, dan is het vooral van belang dat er meer organisch materiaal terug de bodem in gaat. Dat maakt de bodem luchtiger waardoor het meer vocht opneemt en uiteindelijk ook vruchtbaarder en rijker. Combinatieteelt van bijvoorbeeld twee soorten die om en om staan is te overwegen. Om en om kan dan ook even breed zijn als de machine die moet oogsten. Door die combinatieteelt verarmd de bodem ook minder. Wel blijft het zaak om direct na het oogsten een groenbemester te zaaien. Die groenbemester laat je tot in de lente staan en je spit hem voor het zaaien onder. Als je dit blijft doen EN je blijft je als agrariër bewust van het feit dat je actief organisch materiaal toe moet voegen aan je land, dan kan je met 5 tot 10 jaar de kwaliteit van het land weer terug op orde brengen.

Het toevoegen van enkele rijen groenbemesters in de zomer kan ook veel helpen, maar dat gaat wel ten koste van productie. Immers kan je op die rij dan geen productiegoed zetten.

Al in 1991 was het uitgerekend Shell die deze film liet maken!

Om vijvers helder te houden, zijn er heel veel (dure) middeltjes te koop. Sommige zijn netjes biologisch van opzet danwel biologisch afbreekbaar, maar helaas is er ook heel wat te koop dat letterlijk puur gif is.

Dat laatste spul maakt het vijverwater snel helder, maar het gevolg is wel dat er dan gewoon niets meer in leeft. (Zo ook met chloor in het zwembad)

Het kan niet alleen veel beter, maar vanuit mijn eigen ervaring ook tegen 10% van de kosten ten opzichte van 'in de winkel' gekochte producten.

De oplossing voor bijvoorbeeld een troebele vijver met daarin zweefalg is de toepassing van Bokashi (EM) en Bokashi kleiballen.

Een oplossing die niet alleen tegen de troebele vijver werkt, maar ook tegen bijvoorbeeld zoiets als blauwalg.

Bokashi is de Japanse naam voor gefermenterende actieve micro organismen. In feite de goede (anaerobe) bacteriën.

Bij vervuiling met de slechte bacteriën zien we dat water vies en groen wordt. De oplossing is dan die slechte bacteriën overwinnen met de goede.

In een vijver kan er maar één soort bacteriën overheersend zijn. Het is OF goed, OF slecht.

De toepassing van Bokashi kleiballen heeft op veel plekken in de wereld al enorme resultaten laten zien.

De mineralen in de klei zijn in de vijver vaak een welkome toevoeging. Door er Bokashi (EM) bacteriën aan toe te voegen is de combinatie helemaal sterk.

Het is volkomen natuurlijk en extreem effectief. Het werkt echter wel het beste als het goed warm is. Augustus is dan ook de beste toepassingsmaand. Wie echter de vijver al in balans heeft voegt regelmatig een beetje toe en daarmee hou je de vijver zonder moeite in balans.

Ik ga nu in de prakrijk proberen of het in oktober ook werkt. Eigenlijk is dat te koud, maar we gaan gewoon eens kijken bij een volkomen groene vijver wat zelfs in die ongunstige omstandigheden nog bereikt kan worden.

Ik hoop daar over twee maanden de resultaten van te kunnen laten zien.

Meer weten over Bokashi?

Kijk hier: perma-cultuur.nl/bokashi.html en hier: perma-cultuur.nl/bokashi-2.html

Het is heel simpel. Er zijn goede en er zijn slechte micro-organismen in de natuur. Vooral door onze toevoegingen aan de natuur in de vorm van mest en gif hebben we op veel plekken de slechte micro-organismen de overhand laten krijgen.

Dat kan ook in de natuur gebeuren, maar we zien het nu heel veel gebeuren en dat komt puur omdat we de slechte middelen die we aan de atmosfeer en bodem toevoegen niet genoeg compenseren met goede stoffen en micro-organismen.

Wie al eens in mijn tuin is geweest, heeft de zwemvijver gezien. Dat is gewoon helder drinkwater. Wat ik doe, is er regelmatig een halve liter geactiveerde EM bacteriën in bijschenken.

Die geactiveerde EM bacterieën creëer ik zelf.

Mijn vijver heeft geen last van algen en blijft kraakhelder.

In vijvers en sloten met blauwalg werkt dat ook.

Je redt het dan echter niet meer met een halve liter iedere twee weken...

In Almere heeft de gemeente een jaarlijkse begroting van 400.000 euro om het aangetaste oppervlaktewater aan te pakken. Het lukt ze al tien jaar niet een werkende oplossing te vinden. De benodigde som geld met EM was in het eerste jaar 4500 euro. Daarna zou het mogelijk gehalveerd kunnen worden.

Wat ga je dan doen als gemeente?

U begrijpt het al...

Het verkeerde.

Goed voor de economie zullen we maar zeggen.

De vrijwilligersorganisatie in Almere ondervond keiharde tegenwerking van de gemeente Almere, Rijkswaterstaat en de universiteit van Wageningen. Die instanties willen er niet aan dat er ook goedkope en natuurlijke oplossingen zijn! Daar kunnen ze immers niet van leven. Ondertussen is de blauwalg in Almere nu dodelijk voor honden gebleken. De aanpak van die instanties werkt al tien jaar niet. Is het onderhand niet tijd eens te kijken naar successen elders in de wereld. Successen met EM-bokashi kleiballen. Vooral in landen als Japan en Maleisië zijn ze niet bang 'natuurlijke' oplossingen te gebruiken. Met groot succes overigens.

Op 8 augustus is wereldwijd de dag van EM Bokashi. Wereldwijd worden er dan EM Bokaskhi kleiballen in oppervlakte water gegooid. Het is een prachtige oplossing voor een probleem dat met andere middelen onoplosbaar lijkt.

Gemeenten durven het zelf vaak nog niet aan, want het is te 'boomknuffelig'.

Actieve bewoners moeten het dan zelf oppakken. Dat is op zich ook niet erg, want uiteindelijk kan het ook uw gemeente veel geld schelen. De ballen zelf maken kost in totaal zo'n twee maanden. Je kan ze natuurlijk ook 'klaar' kopen.

Ik denk dat we daar niet zo heel moeilijk over hoeven te doen.

De natuur zegt ons het al...

Immers legt de natuur in de gematigde klimaat streken een prachtige deken van meststoffen over de bodem. Namelijk in de vorm van bladeren.

Bladeren die in de maanden daarna de bodem beschermen tegen de koude en dan rustig vergaan en daarmee de bodem verbeteren.

Dat houdt dus in dat langzaam verterende meststoffen in de herfst aangebracht moeten worden.

Maar we hebben ook directer werkende meststoffen in de vorm van mest. Die stoffen kunnen net zoals de natuur dat al doet ieder moment opgebracht worden. Immers lopen dieren ook ieder moment van het jaar over het land. Het is echter beter om stalmest eerst uit te laten wasemen. Het heeft een 20 warme dagen (25 graden celcius) nodig om chemisch omgezet te worden in stoffen waarmee planten wat kunnen. Verse mest is daarom over het algemeen niet goed voor planten.

Zou ik moeten kiezen tussen herfst en lente om stalmest aan te brengen, dan zou ik ook voor de herfst kiezen. Immers beschermd het dan de bodem in ieder geval ook. Sommige vruchtdragende planten hebben echter gedurende de groei extra mest nodig. Dan is één keer per jaar niet genoeg.

Bezoek ook onze zustersite ook af en toe eens http://www.eerlijkvoedsel.com/

1 ui

2 aardappels

evt. 1 teentje verse knoflook

Groentebouillonblokje met 1 liter water

10 tot 15 brandneteltoppen (4 tot 6 blaadjes per top)

---------------------

Snij de ui klein.

Snij of pers de knoflook

Bak dit even aan in boter

Voeg de kleingesneden brandnetel toe en bak die heel even mee.

Voeg de bouillon en de in blokjes gesneden aardappel toe.

Laat het geheel 20 tot 25 minuten zachtjes koken en pureer het geheel daarna met de staafmixer.

Eet smakelijk!

Brandnetelsoep en worteltjestaart, twee dingen die ik vanuit mijn jeugd alleen ken als zaken die je belachelijk maakt. Welke idioot maakt er brandnetelsoep en worteltjestaart was onderdeel van die mop van het konijn dat bij de banketbakker om zo'n taart vraagt.

Het zijn twee onschuldige vooroordelen en ik heb er spijt van dat het me is overkomen.

Worteltaart is de lekkerste taart die ik serieus ooit at en brandnetelsoep staat voortaan standaard op ons menu, want het is makkelijk en heerlijk.

Ik was lang fanatiek om brandnetels uit de tuin te houden. Ik zag het als een plaag. Nu is het een eetbaar product geworden en past het aldus perfect in mijn eetbare tuin.

Wat ben ik lang 'dom' geweest door brandnetelsoep als belachelijk af te wijzen.

Niet alles is fout gegaan in mijn opvoeding. Ik heb namelijk ook geleerd om wel nieuwe dingen te proberen. Daarbij kan het wel eens een half leven duren voor ik overstag ben, maar ik heb mijn brandnetelsoep nu al gegeten. Hoe zit dat met u?

Het komt ons in de natte en groene landen België en Nederland gek over, maar er zijn tientallen landen in de wereld waar men vrijwel niets weet over compostering. Oude plantresten gebruikt men daar om te drogen en daarna te verbranden omdat ze er bijvoorbeeld op koken. Generaties lang doen ze dat al, dus de kennis om plantenresten terug in de grond te brengen is er niet.

Het gevolg is dat ze de akkers steeds verder verarmen en dat uiteindelijk alleen zand overblijft dat vervolgens wegwaait. Een kale rotsachtige zandvlakte met enorme stofwolken is het resultaat.

Kan het anders? Ja, natuurlijk kan het anders, maar het vergt een doordachte manier om de mensen te leren dat het anders moet. Niet de rijke blanke moet het ze komen vertellen, maar je moet het één toonaangevende local laten zien en die moet het zijn landgenoten gaan onderwijzen.

Geoff Lawton vond ooit de manier en zijn inspanning heeft al wat resultaten kunnen opleveren. Maar na dertig jaar zijn de successen nog altijd op enkele handen te tellen. Het gaat dus pertinent niet snel genoeg. Een land als Jordanië kan net zo groen als Israël zijn. Libanon was 2000 jaar geleden een enorm bos en niet de kale bende die het nu is. We kunnen klimaatverandering de schuld geven, maar feit is dat beide landen groen kunnen zijn ONDANKS de klimaatveranderingen.

Klimaatverandering is daarom geen excuus. Gebrek aan kennis en (politieke) onwil is de reden dat de landen rondom Israël niet groen zijn.

Hier wereldwijd in investeren is een lange termijn investering die zich enorm gaat terugverdienen. Ik wil dus pleiten voor 'hulp' in de vorm van kennisoverdracht in plaats van voedselhulp waarmee in feite alleen de directe nood aangepakt wordt, maar verder weinig zal veranderen. Desnoods die kennisoverdracht in de vorm van bedrijfsmatige activiteiten, zodat ze locaal ook zien dat een andere aanpak winst kan opleveren.

Ik zag een video van een project in Marokko waarbij ze boeren hielpen door een diepe waterbron te boren en ze, dieper dan voorheen mogelijk was, water op te pompen. Ik vergelijk dat met de Californische methode.

Het komt er op neer dat je steeds dieper gaat boren en steeds meer geld kwijt bent aan die diepere boringen naar water.

Het probleem is echter, de landbouw is en blijft verkeerd en de bodem verdroogt door het verdwijnende grondwater steeds meer. Alleen de rijksten kunnen op een gegeven moment nog aan water komen.

Zo moet het dus niet.

Wat enorm belangrijk is, is dat je het land zo gaat prepareren dat regenwater lokaal opgevangen wordt. Niet zoals met rijstbekkens, maar wel middels een logische opbouw in het land waarbij letterlijk centimeter hoge dijkjes al voldoende zijn om het water lokaal te houden.

Uiteraard kan je dan ook onder de grond het regenwater opvangen. Hoe dan ook mag het regenwater niet met kracht wegstromen.

Naast het land zo inrichten dat regenwater lokaal de grond in trekt, moet je ook voor voldoende schaduw zorgen. Een sloot die altijd water gaat bevatten moet in de schaduw liggen zodat dit water niet te snel door zonlicht weer zal verdwijnen. Zorg dus ook voor struiken en bomen en ook zodanig dat het de opslag van regenwater blijft ondersteunen. Boeren moeten dus niet alleen eetbare planten verbouwen, maar moeten zich ook verantwoordelijk voelen voor de begroeiing rondom hun weilanden.

Lokale boeren moeten leren dat compost en het terugbrengen van organisch materiaal in de akkers van levensbelang is. Een perfecte plant om veel organisch materiaal te realiseren is overigens de hennep plant.

Zelfs onze westerse boeren moeten het terugbrengen van organisch materiaal in de akkers weer opnieuw leren. Ook hier is het dankzij kunstmest in onbruik geraakt.

Akkers moeten in feite zo veel mogelijk begroeid blijven en combinatieteelt is veel beter dan monocultuur teelt.

Als u nu via satellietbeelden naar het Midden Oosten kijkt, dan kunt u de grens tussen Israël en haar buurlanden haarscherp zien. Niet zozeer omdat die grens zichtbaar is, maar omdat Israël groen is en de landen er omheen niet.

Wat een enorm toeval dat die Israëliërs de enige vruchtbare gronden in het Midden Oosten gekocht hebben, zult u misschien denken.

Maar neen, dat is het niet.

De grond in Jordanië en de grond in Libanon is net zo als in Israël in staat tot het bieden van een weelderig plantenleven.

Het is menselijk ingrijpen dat het verschil maakt.

In Israël koos men er heel bewust voor om bomen en planten prioriteit te geven. Ze waren zelfs gek genoeg om bomen midden in de woestijn te planten. De Arabieren wisten niet wat ze zagen. Wat een zotten. Wat is een boom nu waard ten opzichte van een paar geiten? Wie wil er nu toch een boom bezitten?

In de landen rondom Israël zijn geiten nog altijd een welvaartsteken, en bomen zijn dat niet.

De geiten vreten alles kaal en houden het land kaal en zorgen er voor dat er werkelijk niets zal groeien. Dit heeft ook rechtstreeks gevolgen voor het lokale klimaat en de beschikbaarheid van water en voedsel.

Hoe lang kunnen de landen rondom Israël het zich nog veroorloven zo extreem kortzichtig richting hun leefmilieu en voedselvoorziening te zijn?

We kunnen een heel debat opzetten over wat het grootste probleem in de wereld is, maar uiteindelijk denk ik dat we er wel gaan uitkomen welk probleem dat is. Immers zijn veel problemen die we in de wereld kennen slechts het gevolg van een ouder probleem.

In mijn ogen is het grootste probleem een probleem dat je oplost met permacultuur.

Dus...

Overal permacultuur toepassen?

Ja.

Daar komt het wel op neer. Alleen moet je dat niet opleggen. Je moet het boeren en regeringen leren.

Maar de mens zal meer moeten leren. Belangrijk is dat we onze vruchtbare gronden altijd goede beschermen tegen de zon. Planten zijn de zonnebrand voor de bodem.

In Jordanië was de grootste winst te halen door de geiten van de gronden te verwijderen. Daarmee is er echter niet een one fits all oplossing gevonden. In Jordanië bleven de geiten namelijk het hele jaar op dezelfde plek, omdat de eigenaar van de geiten op toevallig dezelfde plek woonde. De geiten vraten alles kaal en niets kreeg meer een kans om te groeien. De zon kon daarna de bodem volkomen kaal brenden.

Zouden deze geiten slechts een maand op die plek zijn, dan was het waarschijnlijk alleen maar positief voor het land, omdat ze eten en poepen en daarmee organische stoffen, lees mest, verplaatsen. Het land zou niet tot de bodem kaal gegeten worden en daarmee zou de bodem haar bescherming tegen de zon niet verliezen.

Op dit moment zien we op bijna de helft van de landmassa in de wereld verwoestijning optreden.

Door vee te verplaatsen zoals de kuddes vroeger zichzelf verplaatsten, kunnen we de natuur weer ondersteunen, terwijl er meer vee is dan op dit moment mogelijk is.

Door verwoestijning tegen te gaan, kan het land meer opleveren, kan de klimaatverandering tegengegaan worden en is de kans op oorlogen vanwege tekorten enorm afgenomen. Migraties van miljoenen mensen zijn veel onwaarschijnlijker als een land welvarend en tevreden is.

Deze oplossing is low tech en ze biedt alles dat we zoeken. Het punt is nu nog slechts het te verkopen aan de landen die het het eerste betreft. Dat zijn landen in Afrika, Europa, Azië, Zuid Amerika en Noord Amerika... Anders gezegd... bijna overal in de wereld.

Eén van de punten waar ik me in mijn woonplaats hard voor maak, is het verminderen van groenafval in de kliko.

Nul in de groenbak is voor veel mensen haalbaar.

Bokashi en composteren maken het mogelijk.

Op 26 januari geef ik bij Best Duurzaam een korte lezing over dit onderwerp.

Composteren kennen we allemaal ondertussen wel. Helaas is nog lang niet iedereen duidelijk hoeveel ze zelf daar al mee kunnen doen, maar informatie er over is breed bekend en bereikbaar. Wilt u er meer over weten, vraag dan het gratis e-boek er over aan op www.tuinenstart.nl.

Bokashi echter, is relatief nieuw.

Het werd rond de eeuwwisseling in Nederland geïntroduceerd en is in al die tijd nog amper van de grond gekomen.

Bokashi maakt het mogelijk om dat groen- en keukenafval dat niet in de compostbak kan, alsnog te verwerken.

Ik heb er een pagina over op Internet gezet: http://www.perma-cultuur.nl/bokashi.html

Met enkele foto's maak ik ook inzichtelijk hoe het werkt.

Mooiste succesverhalen zijn er te halen uit landen als China en Jordanië. Enorme landvlaktes leken alleen nog maar woestijn te zijn.

Slechts enkele aanpassingen en een paar jaar zijn genoeg om de woestijn weer tot een paradijs te maken.

VPRO Tegenlicht maakte er in 2012 een prachtige reportage over.

Die moet u echt even gezien hebben!

De opzet werkt in India en in Zaamdam is nu de eerste kleine wildernis in Nederland opgezet.

Het moet nog maar bewezen worden dat het hier ook werkt.

Erg interessant om eens naar te kijken/luisteren

http://www.ted.com/talks/shubhendu_sharma_how_to_grow_a_tiny_forest_anywhere

Via een heel opmerkelijke weg is onvoorzien bewezen dat de principes van de Permacultuur kloppen.

Professor Liesje Mommer (WUR) heeft een DNA techniek ontworpen waarmee ze kan zien welke planten positief op elkaar inwerken.

Haar conclusie is dan ook dat een combinatie teelt veel ellende rondom plantenziektes kan voorkomen. Ook zou er dan veel minder bestrijdingsmiddel nodig zijn.

In Nederland zijn slechts een handjevol telers al actief met het toevoegen van extracten van andere planten om minder bestrijdingsmiddelen te hoeven gebruiken. Een goede eerste stap, maar echt de combinatielteelt en beter nog het staken van massale monoteelt zou veel beter zijn.

Hoe dan ook, iedere vermindering van chemische bestrijdingsmiddelen is al winst.

Kijkt u hier naar het filmpje.

Het keukenafval gaat nu de bokashi bak in.
Daar waar tropische vruchten en gekookt voedsel de compostbak niet in kunnen, kan het wel fermenteren in de bokashi bak.

Ook kattenbak afval kan eventueel de bokashi bak in. Ik ben daar zelf echter geen voorstander van. De kattendrollen gaan bij ons altijd al de grijze afvalkliko in. Het afval van het konijn en de kippen gaat zowel de bokashi bak als de compostbak in. Dat ligt er even aan hoeveel afval het is. In de compostbakken kan ik nu eenmaal makkelijk grotere volumes kwijt.
Helaas is het zo dat ik nog wel de volle mep blijf betalen in mijn gemeente.
Ik lever maar de helft van het afval aan.
Mijn gemeente heeft ondertussen een boete gekregen omdat ze te weinig afval bij de afvalverwerker heeft aangeleverd. Ik heb dus het gevoel dat ik hier drie keer te veel aan het betalen ben...
Overigens maak ik van oud papier briketten. Maar daarover later meer.

De grootste uitdaging bij startende Perma Culturisten is de vraag hoe ze de vaak arme bodem weer rijk krijgen.

Het antwoord op die vraag is 'NIET met kunstmest'.
Dat is namelijk uit den boze. Met kunstmest is onze bodem de laatste 100 jaar enorm verpest.

Maar wat dan wel, want de laatste generaties weten niet beter dan dat op kunstmest alles groeit.

Wat gebruikten ze voor dat kunstmest beschikbaar kwam?
Mest van de dieren, en bodemverbeteraars in de vorm van compost. Zeker bij de start van uw perma-cultuur tuin raad ik aan compost te gebruiken. Compost is echter geen mest, het is een bodemverbeteraar. Waarom de compost? Als u het uit de compostbak schept, dan zit het vol met insecten en andere  kleine dieren en organismen. Ideaal om in de bodem te hebben. Waar u voor moet zorgen is dat deze dieren en de compost in het begin door u beschermd worden tegen de zon. Later zullen planten die beschermende taak op zich nemen, maar in het begin bent u degene die de parasol op moet houden.
Het is van enorm belang dat de zon geen verwoestende werking op de bodem en alles wat er in leeft gaat hebben. Zonlicht is goed voor planten, maar slecht voor de bodem.

Uiteraard mag u de mest en compost bij de start van uw perma-cultuur tuin of akker aanvullen met kalk of potash, maar probeer het eigenlijk liever te houden bij mest en compost, aangevuld door planten die voor de planten die u daar productie wilt laten leveren de beste ondersteuning zijn. Uiteindelijk doet u het goed als u net zoveel in de bodem brengt door de juiste plantenmix, als dat u er vanuit de oogst uithaalt. Door de zon produceren planten ook goede stoffen en de nodige jaarlijkse mest en vogelpoep kan dienen als extra stimulans voor de planten en bomen.

De ene plant helpt de andere! Combinatieteelt is het sleutelwoord bij Perma-Cultuur.

Dat moet u over de seizoenen heen zien. Het kan dus best zijn dat u in de winter en lente een onkruid vrij spel geeft omdat deze voeding geeft aan wat u in de zomer wilt oogsten.

Een goed ingerichte Perma-Cultuur tuin zal buiten compost, groenafval  en mest van vogels en vee weinig nodig hebben. De planten kunnen de regenwouden ook groen en mooi houden en als de mensen nu allemaal uit de lage landen zouden vertrekken, dan zou het land weer volgroeien met planten die geen mest of verdere aandacht nodig hebben.
De extra aandacht die we er aan geven, moeten we er aan geven omdat we doelbweust willen oogsten. Wat we dus afnemen, moeten we ook weer aanvullen.

Hieronder treft u een overzicht aan waarover de deskundigen het wel eens zijn. U kan hier natuurlijk zelf ook in experimenten.

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

    

Het Rodale Instituut voert al 30 jaar een dubbele studie uit naar het  verschil tussen biologische en chemische conventionele landbouw. De doelstelling van het onderzoek is om te komen tot werkelijk duurzame methodes waarbij de sleutel een gezonde bodemcultuur is. Organische landbouw blijkt hierbij superieur te zijn ten opzichte van de moderne productie methodes. Niet alleen vanwege het betere bodemleven maar ook met de opbrengst, economische levensvatbaarheid, het energie verbruik en niet onbelangrijk de algemene gezondheid. Het blijkt maar al te  duidelijk dat organische landbouw duurzaam is en de moderne landbouw totaal niet.

Kijken we naar onzekere en extreme weerpatronen, de oliebehoefte, een gebrek aan water en de groeiende wereldbevolking dan hebben we landbouwsystemen nodig die zich kunnen aanpassen aan de lokale omstandigheden om gezonde voedzame voeding te kunnen produceren. Na dertig jaar beide landbouwsystemen zij aan zij te onderzoeken kwam men tot de volgende conclusies.

De economische opbrengst van beide systemen lopen nagenoeg volledig gelijk. De veelgehoorde stokpaardjes dat we GMO en pesticide nodig hebben om massa productie te verwezenlijken blijken dus volledig uit de lucht gegrepen te zijn. Organische landbouw laat in jaren van droogte de moderne landbouw ver achter zich. De moderne landbouw put de bodem op ernstige wijze uit terwijl organische landbouw de bodem juist verrijkt. Organische landbouw heeft 45% minder energie nodig terwijl er tevens 40% minder broeikasgassen geproduceerd worden. Bovendien is de winstgevendheid van organische landbouw vele malen hoger! De GMO boeren bleken het slechtste van allemaal te presteren. Met organische landbouw zou de opbrengst wereldwijd binnen 10 jaar verdubbeld kunnen worden. Ondanks het feit dat organische landbouw arbeidsintensiever is (30% meer locale arbeidsplaatsen) is het  financiële rendement bijna drie maal zo hoog. Het allerbelangrijkste zijn echter nog wel de immense gezondheid voordelen van organische  voeding. Conclusie: Het enige voordeel van conventionele landbouw zijn de super winsten van de multinationals.

 

We concurreren met dat graan met vee en er is een enorme hoeveelheid ruimte voor nodig.
Weet ook dat het graan dat we eten vaak duizenden klimoters heeft afgelegd voor het bij u op tafel staat.
Het komt uit de Verenigde Staten, Rusland en soms zelfs van velden die tot voor kort oerwoud in Brazilië waren.

Uiteindelijk kan de wereldbevolking niet met deze granen gevoed  blijven worden. We zitten namelijk aan een maximale oogstopbrengst  terwijl de wereldbevolking blijft groeien.
Er is een oplossing.
Die oplossing is minder graanproducten gaan eten.

Hoe?

Door meer noten te gaan eten. In plaats van akkers met daarop of  graan, of maïs of soja hele bossen creëren met verschillende soorten  notenbomen. Tussen die bomen bessenstruiken en onder die bessenstruiken  groenten en daaronder knollen.
Kortom, Permacultuur.

In noten zit een enorme hoeveelheid energie opgeslagen. We hoeven dus  qua volume veel minder te eten. Dat scheelt ook enorm in de hoeveelheid  producten die op weg naar de consument moeten.
In plaat van een  enorme hoeveelheid graan die de halve wereld over moet, kunnen we af met  een tiende van die hoeveelheid aan noten, die ook binnen 50 kilometer  van de consument verbouwd kan worden.
De hoeveelheid olie en vervuiling dat dit scheelt!
Ook  zal de biodiversiteit enorm toenemen. Zo'n bos met vsrschillende  notenbomen is veel waardevoller dan een monocultuur akker die 6 maanden  per jaar braak ligt.

Waarom doen we het nog niet?

Simpel, de noodzaak is er nog niet. Olie is nog betaalbaar, de milieuvervuiling dragelijk en er is hier nog genoeg te eten.
Wij mensen zijn niet zo slim als we denken te zijn. We gaan pas echt oplossingen zoeken als het probleem nijpend is.
Helaas hebben notenbomen wel jaren nodig om te groeien. Het zou beter zijn als we nu al zouden beginnen.

Mijn nog vrij jonge kippen eten (nog) geen maïs. Ze vinden blijkbaar de maïskorrels te groot. Dat durven ze niet aan.
Wat ik daarom heb gedaan, is de maïs door de molen gehaald.
Ik heb een mini molen om mijn granen te malen.

  

Wil je je tuin meer waarde voor de natuur geven, dan kan je enkele dingen doen die daar aan bijdragen.
De permacultuur manier, is altijd om met de natuur mee te bewegen.

  

De bomen laten in de herfst de blaadjes vallen. Dat is niet zomaar.  De bladeren moeten de wortels beschermen en moeten voorkomen dat de  aarde na het door de koude verdwijnen van de grondkruipende planten  'bloot' komt te liggen.
Haal de gevallen bladeren dus niet weg, maar zorg er juist voor dat ze 'vast' in de tuin komen te zitten.
Dat  kan je doen door alle bladeren van de stoepen te verwijderen en op de  aarde te gooien. Wegwaaien voorkom je door er bijvoorbeeld compost over  te strooien.
Dus haal de compostbak in de herfst maar leeg. In de winter doet de bak toch weinig.
De  mooie aarde gooi je in het zicht op de bladeren en de nog wat grovere  compost gooi je uit het zicht in de tuin op de bladeren.

Waarom ook alweer?
- Om de wortels te beschermen maar ook om het  bodemleven te beschermen De wormen en andere beestjes zullen onder de  warme deken van de bladeren goed werk doen. In de lente zult u  constateren dat heel wat van de bladeren en de compost is omgezet in  mooie tuinaarde.
Wat er dan nog niet omgezet is, gaat in de lente de compostbak weer in.
De deken is namelijk in de lente niet meer nodig, want dan moeten de plantjes weer even ruimte krijgen om op te komen.

Uiteraard is het 'handig' om het werken met de bladeren alleen te  doen als het niet te hard waait. Ik zeg het maar even, anders wordt het  zo'n frustrerende bezigheid.
Heeft u zelf te weinig bladeren?
Geheid zijn er buren die al die bladeren in de tuin maar niets vinden. Help elkaar dus en iedereen zal profiteren!

Tom Lassing

Duurzaamheid is er in vele vormen. Natuurlijk kunnen we duurzaam  energie opwekken, maar misschien is energie besparen nog wel veel  duurzamer.
Zo is het ook met mest voor de tuin. Kunstmest kost veel  energie om te maken en om vervolgens hier heen te brengen. Dat terwijl  we vrijwel allemaal dagelijks prachtige mest voor de planten in de  prullenbak gooien!
Koffieprut is namelijk ideale mest voor uw planten!

  

Strooi het in uw tuin uit en uw planten varen er wel bij.
Ik  heb zelf op een wat grotere schaal een afspraak gemaakt met  Pannekoekenhuis De Klomp in de Vleut. Die bewaren de koffieprut voor mij  en iedere maand neem ik enkele emmers, van wat voor hen afval is, mee  naar huis.
Mijn tuin van netto 2500 vierkante meters kan de nodige  verrijking wel gebruiken en via deze weg is de afvalberg weer kleiner,  maak ik minder kosten en hoeft er geen potash in de Verenigde Staten  en/of Rusland afgegraven te worden om mijn tuin mee te bemesten.
Ook dat is duurzaamheid. Toegepast op een lokale schaal en zelfs voor een balkontuin toepasbaar!

Tom Lassing
Via de Gemeente Best verkrijger van de stimulatieprijs Biodiversiteit Groene Woud (13 maart 2015)
www.perma-cultuur.nl

Ik ben zelf sinds half 2013 actief met het neerzetten van mijn productietuin op basis van de permacultuur principes.
Daarbij ben ik de nodige uitdagingen tegengekomen.
Het is niet knop om en alles gaat anders.

  

De eerste vraag die je jezelf moet stellen is hoe ver ga je en zijn er zaken waar je niet mee bezig gaat?

Zo was het mij duidelijk dat ik zonder gif en zonder kunstmest wilde gaan werken.
Maar ook dat ik geen hoge bomen in mijn tuin wilde hebben.
En met die laatste keuze heb ik in feite al één laag in mijn tuin onmogelijk gemaakt...
Permacultuur is immers verbouwen in lagen. Lagen die boven elkaar liggen. Hoge bomen zijn daarbij de bovenste laag. Een belangrijke laag, want die laag kan zon tegengaan, maar ook wind tegenhouden... en uiteraard kan die laag  ook productie leveren. Denk aan bijvoorbeeld een walnootboom. Tevens houdt die de muggen weg.
Die laag dus wegnemen is een flink deel van de permacultuur basismogelijkheden wegnemen.

Ik heb het mezelf niet makkelijk gemaakt.

Daarbij is mijn tuin gelegen oude lemige broekgrond. (Het huis is op een zandrug gebouwd, de tuin ligt lager)
Als het droog is geworden, dan is de leem hard als beton. Als het nat is, dan is het net drijfzand.
Toen Vincent van Gogh eind negentiende eeuw zijn aardappeleters schilderde, was het diepe armoede in deze regio.
Wat nu onze tuin is, was indertijd arme grond waarop ze kippen, schapen en  varkens hielden en waarop men met enige moeite graan, maar vooral gras liet groeien.
Toen ik het huis in 2011 kocht, was de resterende tuin (de landerijen waren in de loop van de tijd al verkocht) een paardenweide.
Wat we hebben gedaan, is de toplaag er af schrapen. Daarna hebben we rijke aarde, die enkele kilometers verderop uit een natuurgebied werden weggehaald om de bodem daar te verarmen, overgenomen.
Daarbij hebben we de tuin enkele centimeters hoger gelegd als dat ze eerst was.

Het mooie is dat we nu een extra laagje zwarte aarde hebben. Het minder briljante aan deze stap was het feit dat in die rijke aarde ook de meeste exotische onkruidzaden zat die je je maar kan indenken. Achteraf gezien hadden we beter de helft van de aarde over de graszoden van de weide kunnen gooien. Dat had veel werk en kosten gescheeld.

Mijn keuze om geen hoge bomen in de tuin te zetten heeft in feite een potentiële laag uit de verschillende permacultuur lagen weggenomen. Dat  is voor de toepassing van permacultuur geen slimme zet.
Het wordt dan namelijk ineens nog weer moeilijker.

Waar ik ondertussen ook al achter ben gekomen, is dat je belangrijkste keuze is welke vaste bodemkruipers je in je tuin toestaat.
De keuze is zo belangrijk omdat onkruid anders snel de overhand krijgt en  je bent dan veel te veel tijd kwijt aan het actief weghalen van al dat onkruid. Wil je immers productie, dan moeten de planten die de productie moeten leveren wel de ruimte hebben.
Zelfs bomen kunnen last hebben van al te opdringerig onkruid.
Ook mijn bessen en vruchtenstruiken hebben het moeilijk als ik niet actief onkruid weghaal rondom de plek waar ze in de grond staan.
Het weghalen van het onkruid is ook zoiets.
Je  kan natuurlijk spuiten... Maar als je dat doet, dan wel met natuurlijke middelen. Beter is echter het handmatig te verwijderen voor de zaden rijp zijn.
Haal je het weg, of laat je het liggen?
Ik doe het beide.
Ik haal het weg, daar waar de planten of (laagstam) bomen echt ruimte  moeten hebben. Ik gooi op de kale plekken dan liefst wat compost of houtsnippers neer.
Op de grotere vlakken, waar mijn grondkruipers nog niet tot wasdom gekomen zijn, laat ik het vaak liggen. Helaas houdt dat wel in dat een deel toch weer wortel schiet. Het voordeel van laten liggen is echter wel dat de bodem bedekt blijft. Dat is bij goed weer gunstig omdat de tuin dan minder snel zal verdrogen.

Waar ik tegenaan liep, is dat je al snel de neiging hebt om er toch weer een moestuin van te maken. Oude gewoontes...
Ik werk nog altijd veel te veel met eenjarig spul. Deels omdat ik niet in één jaar alles wilde volzetten meerjarige planten en bomen, maar ook omdat veel productieplanten nu eenmaal eenjarig zijn. Ik wil aardappels, kolen, wortels, prei, bieten, etc. uit de tuin hebben. Mijn tuin is groot, maar te klein om een bepaalde hoeveelheid aardappels te kunnen oogsten, zonder dat die aardappels dan een aanzienlijk beslag op de  ruimte in de tuin innemen. Kortom ik ontkom er niet aan om een veld aardappels te planten.
We hebben tussen de bessenstruiken nu aardbeien staan. Dat werkt goed samen. Tussen de aardbeien heb ik houtsnippers gelegd. Dat houdt wat onkruid tegen, maar de aardbeien zijn niet in staat om grassen te onderdrukken. Je ontkomt er niet aan om actief op jacht naar onkruid te gaan tussen de aardbeienplantjes.

Waar ik ook tegenaan liep, is dat je niet zonder de nodige hulpmiddelen kan als je ook nog wat oogst wilt binnenhalen. Het is een utopie te denken dat je met alleen de combinatie van planten het opeten van je kolen door rupsen kan tegengaan. Je moet dus nog altijd met netten werken, wil je de witjes (vlinders) niet je kolen laten opeten. Wat ik dan wel doe, is enkele planten extra zetten, zodat de insecten daarmee hun gang kunnen gaan.

Wat ik ook nog niet goed in beeld heb, is de ideale combinatie van eetbare en niet eetbare planten. Ik ben nog heel erg gericht op eetbaar en vergeet dat de combinatie van eetbaar en niet eetbaar soms een hogere oogst en minder overlast van eventuele insecten mogelijk kan maken.
  
Niet veel mensen zien in dat mijn kippen deel uitmaken van de permacultuur opzet.
Ze zorgen er namelijk voor dat tuinafval dat ik in het hok gooi al klein gemaakt wordt en in feite al half in compost omgezet wordt door de  kippen. Tevens schep ik iedere dag de poep uit zowel het nachthof als hun aanzienlijke ren. Ze hebben zo'n 100 vierkante meter ren tot hun beschikking.
Die poep gaat de compostbak in en verrijkt daarmee de compost die ik via 6 bakken aan het maken ben.
De eieren zijn ondertussen ook een product uit de tuin.

- Niet iedere slecht onderhouden tuin is een permacultuur tuin las ik op de site van een vriend. -

Dat klopt.
Maar andersom is niet iedere tuin die makkelijk te onderhouden is en zichzelf grotendeels in stand houdt een permacultuur tuin.

Bij permacultuur moet de nadruk in mijn ogen wel liggen op productie en duurzaamheid. 100 planten en struiken en slechts één ervan is eetbaar maakt geen permacultuurtuin.

Het zou zo moeten zijn dat de tuin of de akker alles levert, dus ook de jaarlijks benodigde waterhoeveelheid. Dat houdt in dat je ook moet kijken naar het vasthouden van regenwater zodat je het kan gebruiken in droge tijden. Ik heb daarom ook een kikkerpoel in de tuin. Bij overvloedige regen zal deze kikkerpoel helemaal vol raken. Theoretisch zou ik dan later daar water uit kunnen halen voor gebruik in de tuin.

Ik vraag me serieus af of er wel echt een permacultuur tuin kan bestaan. Ik ben namelijk benieuwd of er wel twee mensen op aarde zijn die in permacultuur precies hetzelfde zien.
Wel ben ik er van overtuigd dat je veel kan met de principes er van. Maar wat nu 'echt' permacultuur is, dat weten we waarschijnlijk over 100 jaar nog niet.

De moestuin in de vierkante meter is iedereen wel bekend. Nu kan je  naar de klusmarkt rennen en heel duur een bak kopen. Je kan echter ook eens kijken of je misschien van afvalhout ook iets leuks kan maken. Ik koos voor het laatste.

Ik zag bij een bedrijf oude pallets staan en vroeg of ze daar wat mee deden.

Op sommige pallets zat statiegeld, maar op de meeste niet en dat lag dus maar in de weg.

  

Ik mocht het komen ophalen. Als eerste heb ik de pallets thuis uit elkaar gehaald. Dat vergt wat gereedschap, zoals een zware hamer, een koevoet, handschoenen, en een knijptang. Met kracht, vernuft en wat tijd  kan je de meeste planken 'heel' loskrijgen. Dat wat toch breekt, dat  kan mooi als brandstof dienen voor de komende BBQ, of kan missschien nog  dienst doen als er kleine stukjes hout nodig zijn. Gooi dus in aanvang niets zomaar weg.

Sterker nog, ik bewaar zelfs de spijkers die ik er uit trek. Weliswaar levert het letterlijk maar een paar cent per kilo op, maar ook  dat kan allemaal inleverd worden, waarna het staal hergebruikt kan worden.

U ziet hieronder wat ik en enkele cursisten voor bakken gemaakt hebben en welke stappen je moet nemen om de bakken ook te plaatsen.

Er gaat eerst karton op de grond om zo tegen te gaan dat het onkruid vanuit de tuin de bak in gaat groeien.

De bakken bestonden uit vier zijkanten die op vier in de grond geslagen palen geschroefd werden. Op deze foto is goed te zien hoe die zijkanten gemaakt zijn. Het is allemaal van pallet hout gemaakt.

Hier is de bak in de basis geplaatst. In feite moet je er nu het karton in leggen. Doe dat desnoods in meerdere lagen. Het moet echt goed dicht  zijn.

De zijkanten heb ik voorzien van plastic. Het voorkomt dat het hout te snel weg gaat rotten en dat de aarde te makkelijk uit de bak stroomt. (In deze bak was ik nog niet toegekomen aan het karton.)

Het plastic even met nietmachine vastmaken. Het hoeft allemaal niet zo mooi te zijn.

Ik ben begonnen met houtsnippers en stro. Je kan ook beginnen met  twijgen. Het is net wat je beschikbaar hebt, maar het grove werk mag onderin.

Daarna vullen met compost. Wat mij betreft mag dat tot 5 cm onder de rand. Ik heb het niet aangedrukt. Wel heb ik het natgespoten voor de laatste laag van potgrond er op is gedaan. Daar ik de potgrond wel heb gekocht, heb ik zo veel mogelijk aangevuld met compost die ik in overvloed had. Alleen de laatste 5 cemtimeter is potgrond geworden. Dat was overigens met 6 vierkante meter aan bakken nog een flinke hoeveelheid aan potgrond. (300 liter)

Ik ben begonnen met drie bakken. Hier is iedere bak in een andere stadium. (leuk voor de foto)

In de jaren na de oorlog, tot bijna in de jaren negentig, heeft in Nederland de ruilverkaveling plaatsgevonden.
Boeren moesten hun kleine versnipperde percelen onderling ruilen zodat er grotere percelen gevormd konden worden. Sloten konden gedempt worden en houtwallen weggehaald.
Het gevolg was dat Nederland er overal uit ging zien als de Noordoostpolder.

  

In de eerste jaren werkte het proces. Boeren konden efficiënter werken en dus meer produceren en meer verdienen. Als snel werd er echter veel te veel geproduceerd. De boterberg van de EU ontstond en de melkplas etc. De boeren produceerden jarenlang veel te veel en veel van die overproductie werd vernietigd. Waanzin was het. Men zag niet in dat er een historische fout gemaakt werd die ook nog eens financieel duur  was.
Ook het prachtige landschap en de biodiversiteit verdwenen.
Uiteindelijk maakte het voor de boeren niet veel uit. Het was slechts uitstel van executie.
Hun bedrijf ging in 70%+ van de gevallen toch wel naar de knoppen.
Als het niet de schaal was, dan was het wel de regelgeving. De eisen werden zo streng dat de kosten het onmogelijk maakten om nog met winst te  draaien.
Terechte regels vaak, want helaas werd er niet altijd naar het milieu of het dierenwelzijn omgekeken maar het werd veel boeren, ook de goedwillende, daarmee wel onmogelijk gemaakt hun bedrijf voort te zetten.
Ondertussen is er nu wel een winstbrenger voor het buitengebied gekomen en dat is dagrecreatie en toerisme. Zowel de  binnenlandse als de buitenlandse particulier zoekt de nostalgie van het verloren gegane Nederland.
Dat toerisme en de dagrecreatie heeft dan ook vooral weer het pittoreske beeld nodig van Nederland van voor de ruilverkaveling.
We gaan nu dus wat gekunsteld net doen alsof stukjes van het buitengebied nog gezellig zijn, terwijl het grootste deel van het agrarische deel van Nederland in feite een half jaar per jaar een zwarte woestijn is. Zwarte aarde waar een half jaar per jaar niets groeit. De andere  helft van het jaar staat er één plantensoort op de enorme velden en de  rest van de planten spuiten we dood.
Afgelopen weekend kwam daarbij het bericht dat de varkenshouderij in Nederland in feite ook bijna einde oefening is. Al jaren gaan ze in die sector van de ene ramp in de andere en enkelen overleven nog slechts even door extreme  schaalvergroting en de rest gaat ander emplooi zoeken.
Ook hier wordt het er niet mooier op.
Bedrijven worden gesaneerd en in plaats van bedrijvigheid komt er bijvoorbeeld woningbouw. In Brabant heet dat ruimte voor ruimte. Je haalt oude schuren weg en daar mag je dan het volume aan woningen voor bij bouwen.  Ideaal voor boeren die geen opvolger hebben, want zo is je pensioen toch  nog gered. Wat er daarmee wel gebeurd, is dat we het buitengebied ook volbouwen.
Agrarisch Nederland heeft het antwoord op de globalisering nog niet gevonden.
Ik denk dat het antwoord te vinden is in juist actieve regionalisering. Naar mijn idee moeten we veel nadrukkelijker dan tot nu toe inzetten op 'lokale producten'.
Dat heeft veel voordelen, en maakt ook dat de schaal weer veel kleiner kan worden.
De consument moet warm gemaakt worden voor lokale kwaliteit boven de troep van elders. Maar dan moet je wel waarmaken dat je extra kwaliteit aan het leveren bent!
Lever je productie via een abonnementssysteem direct aan de klant. De marge komt dan bij de boer en niet bij de tussenhandel. We kunnen dan ook economisch gezien de fouten van de ruilverkaveling weer gaan goedmaken. Als ons buitengebied ook weer mooier wordt trekt dat nog meer dagrecreanten en toeristen en met hen dus consumenten. We kunnen dan nog meer investeren in de kwaliteit van het landschap. Dat is mooi en daarbij ook voor de natuur en biodiversiteit een enorme meerwaarde.

De wereld heeft grote dorst naar palmolie. In een land als Indonesië worden werkelijk gigantische bossen afgebrand om daarna op de geblakerde resten enorme palmolie plantages te beginnen. De biodiversiteit neemt in die regio's met 99,5% af.
En reken er op dat we praten over enorme regio's'.

Het oerwoud is er voor altijd verdwenen.
En daarna komt voor de palmbomen kweker de strijd om een duurzaam certificaat te verkrijgen.
Als je dat lukt, dan kan je een hogere prijs vragen en weet je je gegarandeerd van afzet uit Europa.
Europa is namelijk graag bereid meer te geven voor 'duurzaam' geproduceerde palmolie.

Maar ja, wat is duurzaam?
Hoe kom je aan een certificaat?
Als eerste moet je je als producent onderwerpen aan een toezichthouder uit  het westen, die je gaat vertellen met wie je zaken mag doen en met wie niet. Van wie mag je spullen afnemen, aan wie mag je leveren.
Verder moet je de olie op een bepaalde manier produceren.
Je olie krijgt dan een label en dat label is geld waard.
Het is belangrijk voor een deel van de markt.
Namelijk dat deel waarbij overduidelijk is dat er palmolie in het eindproduct zit.
Maar  palmolie zit tegenwoordig in heel veel producten. En in veel van die producten is het slechts een toevoeging. Het heeft weinig zin voor de fabrikanten om dan de duurdere gecertificeerde olie te gebruiken. Er is daarom ook nog een enorme markt in ongecertificeerde olie.
We rekenen ons dus rijk met een certificaat, maar het feit dat er nog enorme vlaktes worden afgebrand om er daarna palmolie plantages aan te leggen maakt wel duidelijk dat er niet veel duurzaams aan die sector is.
Certificaathouders voldoen aan een paar extra regels. Maar ondertussen lag er op de plaats  van die plantage tien jaar geleden nog maagdelijk oerwoud. Nu is het monocultuur met zover het oog kan zien mooie rijen palmbomen.
De certificering is een schaamdoekje en niet meer dan dat.

De discussie over klimaatverandering gaat tegenwoordig alleen maar over minder uitstoot van CO2. Het is echter veel meer dan alleen minder fossiele brandstoffen verbranden.
Het is zelfs mogelijk dat een andere reden een veel belangrijker oorzaak is.
Denk maar eens aan verwoestijning.
In grote delen van de wereld rukt de woestijn op en verdwijnen vegetatie, bossen en groene velden.
Het kan toch haast niet anders dat hierdoor, meer dan alleen lokaal, het klimaat verandert.

  

Het wordt nu voorzien dat de Golfstaten eind deze eeuw tegen temperaturen van 60 graden celsius aan zullen kijken.
Hoeveel airconditioners wil je daar tegenop laten werken?

Zou het niet veel beter zijn als ze vooral ook in die regio de woestijn op grote schaal vergroenen?
Het voordeel daarvan is:

Het lokale klimaar wordt milder
Water wordt lokaal in de bodem vastgehouden
Bodem spoelt niet langer weg

Hoe gaat het in Nederland en België?
We 'zien' het hier bijna niet, omdat met de enorme groei van de steden de verarming van de grond weggemoffeld werd onder nieuw te bouwen wijken.
Het patroon is als volgt:
Een stuk grond is in gebruik als akker. Later komt er gras en koeien. Dan komt er maïs. Na de maïs komt de boomkwekerij en na deze laatste komt er bebouwing.
En zo verberg je dat je die grond tot heel diep helemaal uitgeput hebt. Ook in de Benelux hebben we een probleem gecreëerd. Het is ons alleen gelukt het weg te moffelen danzij de enorme groei van de  bevolking.
Willen we onze landbouwgronden nog lang kunnen gebruiken, dan zullen we anders moeten omgaan met onze gronden. Wat we nu echter bij ons veel zien, is dat de landbouw binnen gebouwen gebracht wordt. Kassen en grote complexen waar men alles onder geheel gecontroleerde omstandigheden laat groeien. We zouden dat prima kunnen doen, en de dan niet meer gebruikte landbouwgrond heel bewust terug aan de natuur geven.

Als ik bij de bouwmarkt ga kijken, dan kost me een degelijk rek inclusief palen en houders etc. me al snel meer dan 100 euro per stuk. Dat rek gaat dan ongetwijfeld jaren mee, maar ik vind het nogal een bedrag.
Het staat ook ongetwijfeld prachtig in een strakke tuin, maar dat is niet wat ik heb... een strakke tuin.
Verre van dat. Ik hou wel van een beetje natuurlijk.

Kortom, ik had een uitdaging. Hoe kan ik met minder kosten toch een aantal rekken verkrijgen waarlangs doperwten, bonen etc kunnen groeien?

De oplossing lang letterlijk bij ons langs de weg. De overbuurman had namelijk zijn knotwilgen gesnoeid en het hout lag op stapels klaar om opgehaald te worden.

  

U ziet hieronder hoe ik met een paar takken, een takkenknipper, een  aantal schroeven, wat bindtouw en een oplaadbare schroevendraaier in een middag een 5 tal rekken heb gemaakt.

U ziet tevens dat de rekken in bakken staan... Dat is voor een ander artikel!